Merjem Ihadrine maakte de reis naar de wortels van de haat

Ons boek De Jihadkaravaan is een oproep aan elke lezer om ook de reis te maken naar de wortels van de haat. De Antwerpse Merjem Ihadrine nam die oproep ter harte en kroop in haar pen. Aan het eind van de vastenmaand Ramadan is dit een mooie uitkomst van een spirituele reis. De Jihadkaravaan gaf Merjem de moed om de reis te maken naar de donkere hoeken van haar ziel. Om de rots van zich af te werpen en daarmee anderen te inspireren. Als dat de beweging is die uit De Jihadkaravaan kan voortkomen, dan is het doel van het boek bereikt.

door MERJEM IHADRINE

Vandaag wil ik het met jullie over De Jihadkaravaan hebben, een boek dat me in tijden van onzekerheid, vervreemding en twijfel, moed en kracht heeft gegeven om te geloven dat er nog hoop bestaat. Hoop op verzoening tussen mensen die we iets kwalijk nemen, hoop op verandering in de maatschappij waarin we leven, hoop op aanvaarding en erkenning als individu, en hoop dat de wereld waarin we leven een veilige plek mag zijn voor al wie we liefhebben. Laat me daarom beginnen bij het begin. Laat me jullie meenemen, op reis naar de diepgewortelde wortels van mijn haat.

Mijn naam is Merjem Ihadrine, geboren en getogen in Antwerpen. Ik kom uit een gezin van eerste generatie arbeidsmigranten dat tien kinderen telt. Vier ervan zijn in Marokko geboren en zijn op latere leeftijd begin jaren ‘70 door mijn vader overgebracht naar België. Heel zijn leven heeft mijn vader geploeterd in dit land om zijn kinderen te geven wat hij had gemist als kind. Hij wilde niet dat wij het verlies zouden voelen dat hij had gevoeld, het gevoel nergens bij te horen.

Mijn vader groeide tijdens de Franse bezetting op in Taroudant in het zuiden van Marokko, waar hij als kind onder andere de opdracht kreeg van de Fransen om de lichtlantaarns tegen de door het verzet geplande sabotage te bewaken. Faalde hij, dan was een lijfstraf de Franse manier om hem te doen gehoorzamen, en dit herhaaldelijk.

Na het mislukt huwelijk van mijn grootouders keerde mijn opa terug naar zijn thuisstad Marrakech om daar een nieuw gezin te stichten, zonder ooit nog naar het oude om te kijken. Het is pas toen mijn vader oud genoeg was dat hij zelf naar hem op zoek is gegaan, om dan vast te stellen dat de teleurstelling nog groter was. De conclusie dat de mishandeling door de Fransen niet kon opwegen tegen de emotionele en lichamelijke mishandeling door zijn eigen vader, dreef hem nog verder weg, deze keer richting Casablanca, waar hij de meest ondankbare jobs aannam om te overleven.

Mijn vader wilde niet dat wij het verlies zouden voelen dat hij had gevoeld, het gevoel nergens bij te horen.

In die tijd was het ook niet vanzelfsprekend om kinderen bij de geboorte aan te geven bij de gemeente. Het is pas op latere leeftijd – als je geluk had – dat er een schatting van de leeftijd werd gemaakt op basis van uiterlijke kenmerken of aan de hand van vervlogen seizoenen. Mijn vader behoorde tot de weinigen die zichzelf mochten aangeven. Met het feit dat hij niet erkend was door zijn vader kon hij, en zou hij, zijn eigen achternaam bepalen. Hij koos voor Ihadrine, een afleiding van de achternaam van de Ait Ouhadri-stam. Dat is de stam waartoe mijn grootmoeder behoorde. Alle leden van de stam droegen die naam als familienaam. De reden waarom hij dit deed was om geen verwarringen te veroorzaken in deze onnatuurlijke stamboom.

Mijn vader heeft niet gekozen om naar België te komen. België heeft hem naar hier gehaald om het tekort aan arbeidskracht in te vullen. Velen weten niet in welke erbarmelijke situaties de migranten toen moesten leven. Met zeven tot acht mensen opeengepakt in een vieze kleine studio. Werken, eten en slapen. Ze waren dankbaar voor de kansen die ze kregen en koesterden de hoop dat hun toekomst er beter zou uitzien dan hun verleden. Welke schande is het dat deze moedige mannen zelfs geen plaats in de Belgische geschiedenis hebben gekregen, alsof ze nooit hebben bestaan? Het gevolg van deze schande is na 50 jaar nog steeds voelbaar.

Dit verhaal draag ik al heel lang in stilte, lijdzaam met me mee. Na het lezen van De Jihadkaravaan heb ik de moed gevonden om met mijn verhaal naar buiten te treden.

Dit verhaal draag ik al heel lang in stilte, lijdzaam met me mee. Na het lezen van De Jihadkaravaan heb ik de moed gevonden om met mijn verhaal naar buiten te treden. Ik hoop dat ook lotgenoten ervoor kiezen om uit de schaduw te treden en hun ervaringen kenbaar te maken, positief of negatief. Want als er één ding is dat ik heb geleerd uit dit boek, dan is het dat dialoog mensen naar elkaar kan doen toegroeien en dat we onze fouten moeten durven toegeven om tot vrede te komen.

Wat me aantrok tot het lezen van dit boek was de afbeelding van de olijfboom op de kaft, omdat een gelijkaardige foto van een boom in Marokko – bizar genoeg – symbool staat voor de wortels van mijn afkomst. Een boom die net als ik even eenzaam als standvastig in het leven lijkt te staan. Een boom die elke zomer, toen we op vakantie gingen naar mijn vaders geboortedorp, trots stond te prijken aan de oprit van een onherbergzame zandweg.

Bij elk weerzien met de boom kon ik me levendig inbeelden hoe mijn vader zijn kindertijd hier in vreugde en ellende heeft doorgebracht. Hoe hij alles achterliet om op zoek te gaan naar zijn identiteit, en hoe hij na alle smarten des levens besloot om het geluk – dat hem ontnomen was – te investeren in zijn nakomelingen. Een nieuwe stamboom, in een nieuw land, met een nieuw begin. Dat was zijn plan. Zolang hij maar in God vertrouwde en hard genoeg werkte, zou dit vreemde land hem in de armen sluiten.

Niets was minder waar. Net zoals in het boek verwezen wordt naar de jood die met het kruis op zijn rug de zonden van het volk van Israël droeg, zo draag ik tot op heden het leed van mijn familie op mijn schouders.

Maryam is de enige vrouw naar wie een Koranvers is vernoemd en ironisch genoeg bleek er achteraf Maria op mijn identiteitskaart te staan.

Toen ik geboren werd op de achtste dag van de heilige maand Ramadan wilde mijn moeder me Souad noemen. Dat betekent ‘geluk’. Maar mijn vader verkoos om mij te vernoemen naar de vrouw met het hoogste statuut binnen de Islam: ‘Maryam’ in het Arabisch (Maria uit de Bijbel). Maryam is de enige vrouw naar wie een Koranvers is vernoemd en ironisch genoeg bleek er achteraf Maria op mijn identiteitskaart te staan.

Als ik terugblik op mijn leven, dan is geluk zeker geen metgezel van me geweest. Ik denk eerder dat ik ben geboren om te strijden, want strijden om een plek is al wat ik heb gedaan. Strijden werd mijn levensmotto. Mijn ouders hebben altijd gehamerd op het belang van studies, maar toch was ik als middelste van de hoop de eerste die in het vijfde jaar secundair onderwijs afhaakte.

Maar ik ben ook de enige van mijn broers en zussen die gezegend is om 11 jaar islamitische les te hebben gekregen. Daardoor heb ik een uitgebreide en voldoende genuanceerde kennis van de islam. De eerste twee jaar volgde ik les in een andere moskee waar ik net als in de lagere school gewoon mijn broek zat te slijten. Het interesseerde me niet. Al die tijd hield ik de schijn hoog dat ik het Arabisch kon lezen, terwijl dat niet zo was. Van zodra de leerkracht iets op het bord schreef, zorgde ik ervoor dat ik het vanbuiten kende en mijn fotografische geheugen kon gebruiken.

Aan dat gesjoemel kwam abrupt een eind toen mijn vader besloot om me in een andere moskee in te schrijven. Ik dacht net als vroeger te frauderen in de les, maar meneer Diouani, de nieuwe leerkracht, liet zich niet om de tuin leiden. Toen het nogmaals mijn beurt was om te lezen, besloot hij het bord schoon te vegen, er iets nieuws op te schrijven en mij te vragen om het hardop voor te lezen. Die dag zal me de rest van mijn leven bijblijven: deze leerkracht nam de moeite om me uit te dagen, maar ook om mijn talent te erkennen en daarop in te spelen.

Deze leerkracht nam de moeite om me uit te dagen, maar ook om mijn talent te erkennen en daarop in te spelen.

Vlak voordat deze moedige man zijn strijd tegen kanker verloor, gaf hij mijn vader een attest met de aanbeveling voor de Islamitische Koranschool van Londen. Een school waar men drie jaar op internaat zou moeten verblijven om de 60 hoofdstukken van de Koran te memoriseren. Dat was de enige aanbeveling die ik ooit in mijn leven zou ontvangen. Ik vraag me nog steeds af: wat als ik toen niet had geweigerd om te gaan? Zou ik meneer Diouani een laatste eer hebben bewezen? Had ik dan een ander leven geleid? Zou ik dan misschien geen haat jegens de wereld hebben ontwikkeld in mijn hart? Zou ik het gevoel hebben gekend iets verwezenlijkt te hebben zonder afhankelijk te zijn van anderen? Wie zal het zeggen? Ik weet enkel dat alles om een reden gebeurt. En het is dankzij die gebeurtenissen dat ik vandaag mijn leven neerpen en mezelf via deze weg op de kaart zet.

Waarom na het lezen van De Jihadkaravaan? Omdat dit verhaal, op enkele punten na, evengoed over mijn leven had kunnen gaan. Over mijn eigen innerlijke Jihad.

De kloof binnen de kloof die zich manifesteerde in een nog grotere kloof, onbegrip dat me steeds meer isoleerde van de buitenwereld, de zoektocht naar verzoening, de zoveelste gesloten deur waarvoor ik kwam te staan. En nog erger: de radicaliserende gedachten die zich begonnen te nestelen in mijn ziel, zonder dat iemand me er ooit van zou verdenken. Mijn keerpunt begon drie jaar geleden, toen ik mezelf de vraag stelde wat me nu gelukkig zou maken.

En nog erger: de radicaliserende gedachten die zich begonnen te nestelen in mijn ziel, zonder dat iemand me er ooit van zou verdenken.

De wereld waarin we leven lijkt helemaal om zeep geholpen te zijn. Je ziet alleen maar oorlog en verderf, een eerste en tweede fase van Syriëstrijders die vertrekken, toenemende haat, racisme en islamofobie. Waar is mijn plek? Als mensen niet in dialoog gaan of kennis opzoeken en vergaren, dan lijkt de toekomst een zeer donkere plek, een plek waarin ik geen plek hoef te hebben.

Ik zie alleen maar vingerwijzen, terwijl iedereen maalt over zijn eigen leven. Als de mensen niet kiezen om uit hun coma te ontwaken, marcheren we misschien wel naar een derde Wereldoorlog. Is dat wat we willen? Nog meer bloedvergieten, omdat iemand anders is dan wijzelf? Of omdat we weigeren in te gaan op een uitgestoken hand. We weigeren om te zien, te horen en te begrijpen.

Ik weiger om hieraan toe te geven en ik weet niet waarheen de wind me de komende jaren zal brengen. Misschien ben ik zo radicaal dat ik België ooit definitief de rug toekeer. Ik hoop dat, waar ik ook heen ga, het een plek van vrede en gemoedsrust mag zijn. Een plek waar ik niet word afgerekend op mijn afkomst, religie of huidskleur en waar ik me niet hoef te verantwoorden voor andermans falen.

Als mensen niet in dialoog gaan of kennis opzoeken, dan lijkt de toekomst een zeer donkere plek, een plek waarin ik geen plek hoef te hebben.

Ik draag dit stuk op aan mijn lieftallige vader die de inspiratie van mijn kloppend hart is. Marc van Hoof en Kathy Douchar, die me de kans hebben gegeven om me verder te ontplooien tot de persoon die ik vandaag ben en die ten allen tijde in mij zijn blijven geloven. Zelfs toen ik de moed leek te willen opgeven. Aan Sofie Van Pelt, die me enkele jaren geleden ten tijde van de grote depressie onvoorwaardelijk heeft gesteund. Zelfs al was ik niet altijd te genieten en zag ik alles somber in. Vanuit het diepste van mijn hart wil ik jullie allen bedanken voor jullie steun en inzet de voorbije jaren.

“Mijn doel is niet de methode te onderwijzen die iedereen dient te volgen om zijn verstand te leiden, maar alleen om te onthullen hoe ik heb getracht mijn eigen verstand te leiden.”  (Réne Descartes, Frans filosoof)

De Jihadkaravaan is verkrijgbaar in de boekhandel in België en Nederland of online te bestellen via www.lannoo.be/de-jihadkaravaan

Lees hier een voorpublicatie uit De Jihadkaravaan. Hier vind je alle informatie en interviews over het boek.

Als je zoals Merjem een verhaal wil delen na het lezen van ons boek: laat het ons weten!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s